Τελευταία Νέα
Διεθνή

Πόλεμος - Οι BRICS σπάνε τον οικονομικό στραγγαλισμό του Ιράν από τις ΗΠΑ – Η νομισματική «ασπίδα» και η νέα αρχιτεκτονική

Πόλεμος - Οι BRICS σπάνε τον οικονομικό στραγγαλισμό του Ιράν από τις ΗΠΑ – Η νομισματική «ασπίδα» και η νέα αρχιτεκτονική
Η Τεχεράνη προτείνει έναν ευέλικτο μηχανισμό διασύνδεσης των συστημάτων πληρωμών των χωρών-μελών του οργανισμού
Στις 11 Αυγούστου, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Abdolnaser Hemmati, έφτασε στο Νέο Δελχί για τη συνάντηση των διοικητών των κεντρικών τραπεζών των χωρών BRICS, ενόψει της μεγάλης φθινοπωρινής συνόδου κορυφής των ηγετών της διακρατικής ένωσης.
Ο Ιρανός εκπρόσωπος προχώρησε σε μια σημαντική δήλωση που προκάλεσε ευρεία απήχηση.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχεράνη αναμένεται στο προσεχές διάστημα να καταστεί πλήρες μέλος της Νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας των BRICS (NDB).
Σε αντίθεση με άλλους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, η NDB, η οποία ιδρύθηκε το 2015, είναι πρωτίστως αναπτυξιακή επενδυτική τράπεζα που παρέχει κρατικά και μη κρατικά δάνεια, εγγυήσεις και άλλες μορφές χρηματοδότησης για έργα υποδομών και ανάπτυξης.
Οι βασικοί τομείς δραστηριότητας είναι οι μεταφορές, η ενέργεια, η ύδρευση και οι υποδομές αποχέτευσης, τα περιβαλλοντικά έργα, καθώς και οι κοινωνικές και ψηφιακές υποδομές.

Το σημαντικότερο, όμως, βρίσκεται αλλού.
Υπό το βάρος της σοβαρής οικονομικής κρίσης και της υποτίμησης του εθνικού νομίσματος του ριάλ, αλλά και της νέας οικονομική πίεσης εκ μέρους των ΗΠΑ, για το Ιράν η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία διπλωματική κίνηση.
Πρέπει να αναγνωριστεί ότι στο διπλωματικό πεδίο η Τεχεράνη έχει καταφέρει να κινηθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικά απέναντι στη συλλογική Δύση και το σύνολο του διπλωματικού της μηχανισμού.
Στην προκειμένη περίπτωση, ωστόσο, μιλάμε κυρίως για μια προσπάθεια οικονομικής επιβίωσης υπό τη διαρκή πίεση των κυρώσεων και των απειλών από τον Λευκό Οίκο.

Η εναλλακτική λύση απέναντι στο ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα

Τι θα μπορούσε, όμως, να προσφέρει στην Ισλαμική Δημοκρατία μια ενδεχόμενη ένταξη στην NDB των BRICS;
Από τη μία πλευρά, θα αποτελούσε μια πραγματική εναλλακτική λύση απέναντι στο ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα και θα μπορούσε να προσφέρει στην Τεχεράνη πρόσβαση σε χρηματοδότηση για έργα υποδομών, παρακάμπτοντας δυτικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στους οποίους οι ιρανικές τράπεζες έχουν ουσιαστικά αποκλειστεί από την πρόσβαση.
Από την άλλη, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επιταχύνει σημαντικά τη διαδικασία αποδολαριοποίησης του περιφερειακού και, σε κάποιο βαθμό, του παγκόσμιου εμπορίου.
Η ένταξη στην NDB θα μπορούσε να διευκολύνει το Ιράν να πραγματοποιεί συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα με την Ινδία, την Κίνα και άλλους σημαντικούς εταίρους των BRICS, μειώνοντας την εξάρτησή του από το αμερικανικό νόμισμα, το οποίο παραμένει το βασικό παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Η Τεχεράνη, άλλωστε, κινείται προς αυτή την κατεύθυνση εδώ και αρκετά χρόνια.

Το ζήτημα των επενδύσεων

Παράλληλα, δεν πρέπει να υποτιμάται ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας: οι άμεσες επενδύσεις.
Η συμμετοχή στην NDB θα μπορούσε να διευκολύνει τη χρηματοδότηση έργων στο εσωτερικό του Ιράν που έχουν καθυστερήσει, καθώς η Ισλαμική Δημοκρατία δεν διαθέτει σήμερα τα απαιτούμενα κεφάλαια για την υλοποίησή τους.

Ποιος είναι ο ρόλος της Ρωσίας

Σε αυτή τη διαδικασία, σημαντικό ρόλο μπορεί να διαδραματίσει και η Ρωσία.
Η ρωσική πλευρά παρέχει στο Ιράν σημαντική στήριξη στο χρηματοπιστωτικό πεδίο.
Οι δύο χώρες ολοκληρώνουν την ενσωμάτωση των συστημάτων πληρωμών Mir και Shetab, μια διαδικασία που, σύμφωνα με τον διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα σε περίπου δύο μήνες.
Παράλληλα, η Μόσχα προωθεί ενεργά την ενσωμάτωση της Τεχεράνης στους θεσμούς των BRICS.
Και οι δύο χώρες βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς δυτικές κυρώσεις και, ως εκ τούτου, έχουν ισχυρό κίνητρο να δημιουργήσουν ανεξάρτητες χρηματοπιστωτικές υποδομές.

Η πρόταση της Τεχεράνης για ένα ενιαίο δίκτυο πληρωμών

Ακόμη σημαντικότερη είναι μια δεύτερη πρωτοβουλία που πρότεινε η Τεχεράνη στις συναντήσεις των BRICS στην Ινδία.
Πρότεινε τη δημιουργία ενός ειδικού χρηματοπιστωτικού διαδρόμου και τη διασύνδεση των συστημάτων πληρωμών των χωρών-μελών.
Ο στόχος είναι η δημιουργία μιας ανεξάρτητης υποδομής για τις διασυνοριακές συναλλαγές και η μείωση της εξάρτησης από εξωτερικά χρηματοπιστωτικά συστήματα.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της πρότασης.
Η ιδέα δεν αφορά τη δημιουργία ενός ενιαίου νομίσματος των BRICS — ένα εγχείρημα που σήμερα είναι εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθεί. Αφορά κάτι πολύ πιο πρακτικό: τη διαλειτουργικότητα των εθνικών συστημάτων πληρωμών.
Με έναν τέτοιο ευέλικτο μηχανισμό θα μπορούσαν να πραγματοποιούνται περισσότερες εμπορικές συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα, να περιορίζεται η χρήση εξωτερικών διαύλων πληρωμών και να απλοποιούνται ο συμψηφισμός και οι διακανονισμοί μεταξύ των χωρών των BRICS.
Πρόκειται, κατά συνέπεια, για έναν σταδιακό και περισσότερο ρεαλιστικό δρόμο προς τη χρηματοπιστωτική αυτονομία, σε σύγκριση με μια βαθιά νομισματική ενοποίηση.

Για το Ιράν δεν είναι κάτι θεωρητικό, αλλά ζήτημα επιβίωσης

Για την Τεχεράνη η πρωτοβουλία δεν αποτελεί απλώς μια θεωρητική πρόταση για την αναμόρφωση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Είναι άμεση οικονομική ανάγκη.
Οι κυρώσεις έχουν περιορίσει δραστικά την πρόσβαση του Ιράν στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική υποδομή.
Η ενσωμάτωση, επομένως, σε εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και διακανονισμών μπορεί να ανοίξει νέους διαύλους για το διεθνές εμπόριο της χώρας.
Για τους BRICS, η ιρανική πρόταση μπορεί επίσης να αποκτήσει σημαντική πρακτική αξία.
Εφόσον σχεδιαστεί και εφαρμοστεί αποτελεσματικά, θα μπορούσε να μεταφέρει την ένωση από τον συντονισμό σε μια πραγματική διαδικασία χρηματοπιστωτικής και νομισματικής ολοκλήρωσης.
Φυσικά, η υλοποίηση ενός τέτοιου μηχανισμού απαιτεί συμβατότητα μεταξύ των συστημάτων πληρωμών, ανάπτυξη σχέσεων ανταπόκρισης μεταξύ τραπεζών, συμφωνίες συμψηφισμού, μηχανισμούς παροχής ρευστότητας και αξιόπιστη υποδομή διακανονισμών.
Εάν, όμως, ο προτεινόμενος μηχανισμός υλοποιηθεί στην πράξη, οι χώρες των BRICS θα μπορούν να πραγματοποιούν μεγαλύτερο μέρος του διμερούς εμπορίου τους σε εθνικά νομίσματα, περιορίζοντας παράλληλα την ανάγκη διέλευσης των συναλλαγών από χρηματοπιστωτικά δίκτυα εκτός της ένωσης.

Το μέλλον - Από την οικονομική συνεργασία σε έναν χρηματοπιστωτικό συνασπισμό

Τα προηγούμενα κείμενα και οι αποφάσεις των BRICS έχουν επανειλημμένα θέσει ως προτεραιότητες την επέκταση των πληρωμών σε εθνικά νομίσματα, την ενίσχυση των τραπεζικών σχέσεων ανταπόκρισης και την ανάπτυξη ανεξάρτητης υποδομής για διασυνοριακούς διακανονισμούς.
Επομένως, δεν είναι δύσκολο να διαπιστώσει κανείς ότι η πρωτοβουλία της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν επιχειρεί να ωθήσει τους BRICS πέρα από την έννοια μιας οικονομικής συμμαχίας.
Ο στόχος θα μπορούσε να είναι η δημιουργία ενός πραγματικού χρηματοπιστωτικού μπλοκ, με δική του υποδομή πληρωμών και δικό του σύστημα διακανονισμού των συναλλαγών και εκκαθάρισης.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο εάν οι χώρες των BRICS θα χρησιμοποιούν συχνότερα τα εθνικά τους νομίσματα.
Είναι εάν μπορούν να δημιουργήσουν όλη την απαραίτητη υποδομή για να το κάνουν χωρίς να εξαρτώνται από εξωτερικά συστήματα.
Ο ρεαλισμός αυτού του σεναρίου —το οποίο ανταποκρίνεται σε βασικά συμφέροντα του Παγκόσμιου Νότου— θα εξαρτηθεί τελικά από την πολιτική βούληση και την αποφασιστικότητα των ηγετών των BRICS.

Η πίεση της Ουάσιγκτον

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς το καλοκαίρι του 2025, στο τελικό ανακοινωθέν των BRICS, η οργάνωση δεν κατάφερε να διαμορφώσει ενιαία θέση απέναντι στους τελωνειακούς και εμπορικούς πολέμους που εξαπέλυσε η κυβέρνηση του Donald Trump.
Ο ένοικος του Λευκού Οίκου έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θεωρεί στόχο του τη διάλυση των BRICS, ακόμη και την de facto αυτοδιάλυσή τους, καθώς αντιμετωπίζει την οργάνωση ως ιδιαίτερα επικίνδυνη για τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον.
Για τους BRICS, επομένως, η αντιμετώπιση της πίεσης και των κινήσεων της συλλογικής Δύσης δεν αποτελεί πλέον απλώς μια επιλογή ή ένα συμπληρωματικό στοιχείο της πολιτικής τους.
Μετατρέπεται σε ζήτημα στρατηγικής και υπαρξιακής σημασίας.
Και έχει ιδιαίτερο συμβολισμό το γεγονός ότι ήταν η Τεχεράνη εκείνη που ανέλαβε την πρωτοβουλία για τη διαμόρφωση μιας νέας νομισματικής και χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής σε παγκόσμια κλίμακα.
Δεν είναι τυχαίο ότι μέλη της οργάνωσης έχουν επανειλημμένα υποστηρίξει πως η επίθεση της αποκαλούμενης «συμμαχίας Epstein» εναντίον του Ιράν αποτελεί, πάνω απ' όλα, μια πρόκληση προς τους ίδιους τους BRICS.
Και όσο η αντιπαράθεση κλιμακώνεται, τόσο περισσότερο οι διακηρύξεις θα πρέπει να μετατρέπονται σε συγκεκριμένες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές υποδομές.
Γιατί η πραγματική αποδολαριοποίηση δεν θα κριθεί από τις πολιτικές δηλώσεις.
Θα κριθεί από κάτι πολύ πιο πεζό: από το αν μια ιρανική, ρωσική, κινεζική ή ινδική τράπεζα μπορεί να πραγματοποιήσει μια διεθνή συναλλαγή χωρίς να χρειάζεται το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

www.bankingnews.gr

Ρoή Ειδήσεων

Σχόλια αναγνωστών

Δείτε επίσης